Trafo Bakımı Zorunlu mu, Kaç Yılda Bir Yapılır?
Trafo, bir tesisin enerji altyapısındaki en kritik ekipmanlardan biridir ve genellikle arızalanana kadar akla gelmez. Oysa bakımsız bir trafonun arızası; üretim kaybı, pahalı onarım ve en kötü durumda yangın demektir. Bu yazıda trafo bakımının zorunlu olup olmadığını, ne sıklıkla yapılması gerektiğini ve bakımda neler yapıldığını özetliyoruz.
Trafo bakımı zorunlu mu?
Evet, trafo ve bağlı tesisatın düzenli kontrolü yasal bir yükümlülüktür. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, trafo ile topraklama tesisatının periyodik kontrolünü şart koşar (EMO, periyodik kontroller dokümanı). Ayrıca EMO Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği’ne göre 1 kV’un üzerindeki tesislerde görevlendirilen işletme sorumlusu, YG teçhizatının durumunu sürekli izlemek ve topraklamaların periyodik kontrolünü sağlamakla yükümlüdür (yönetmelik).
Trafo bakımı kaç yılda bir yapılır?
Yukarıdaki yönetmeliğe göre trafo ve topraklama tesisatının periyodik kontrolü, ilgili standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse yılda bir yapılır. Bakımı bu yıllık kontrolle aynı döneme planlamak, tesisi bir kez enerjisiz bırakarak iki işi birden tamamlamayı sağlar. Ağır yük altında çalışan, tozlu, nemli ya da kimyasal buhar bulunan ortamlardaki trafolarda bakım aralığı daha kısa tutulmalıdır.
Periyodik kontrol ile bakım aynı şey mi?
Hayır. Periyodik kontrol, tesisatın mevzuata ve standartlara uygunluğunun ölçümlerle doğrulanıp raporlanmasıdır. Bakım ise temizlik, bağlantıların sıkılması, yağın kontrolü ve yenilenmesi, arızalı parçaların değiştirilmesi gibi ekipmanın ömrünü uzatan işlemlerdir. Kontrol bir sorunu tespit eder, bakım o sorunu giderir.
Trafo bakımında neler yapılır?
- Planlama ve güvenli çalışma: Enerji kesintisi planlanır, tesis enerjisiz bırakılır ve topraklanır.
- Gözle ve mekanik kontrol: Gövde, radyatör ve contalarda kaçak, korozyon ve hasar aranır; bağlantılar sıkılır.
- Yağ kontrolü: Yağ seviyesi ve görünümü kontrol edilir; gerekirse numune laboratuvarda analiz ettirilir.
- Termal kamera ölçümü: Kablo başlıkları ve baralarda ısınan noktalar tespit edilir.
- Elektriksel ölçümler: İzolasyon direnci ve topraklama değerleri ölçülür.
- OG hücre ve kesici bakımı: Mekanizma arızaları giderilir, mekanizmalar temizlenip yağlanır; ana devre (kontak) direnci ölçülür ve açma-kapama süreleri test edilir. Vakum kesicilerde vakum şişesi, SF6’lı hücrelerde gaz basıncı, tüm hücrelerde açma-kapama bobinleri ve mekanik kilitlemeler kontrol edilir.
- Raporlama: Bulgular ve önerilen düzeltmeler yazılı olarak teslim edilir.
Bakım yapılmazsa ne olur?
- Gevşeyen bağlantılarda ısınma ve kablo başlığı arızaları
- Nem almış ya da bozulmuş yağ nedeniyle zayıflayan izolasyon
- Mekanizması bakımsız kalan kesicinin arıza anında geç açması ya da hiç açmaması
- Plansız ve uzun süreli enerji kesintisi, üretim kaybı
- Ağır arızalarda yangın ve can güvenliği riski
Kestirimci bakım: arızayı önceden görmek
Yıllık bakımın bir adım ötesi, ölçüm sonuçlarını yıldan yıla karşılaştırarak bozulmayı arızadan önce yakalamaktır. Termal kamera sonuçlarındaki artış eğilimi, kesicilerde ana devre direnci ve açma-kapama sürelerindeki değişim, yağda çözünmüş gaz analizi (DGA) ve kısmi deşarj ölçümleri; sargı, izolasyon ve bağlantılardaki sorunların erken işaretlerini verir. Bu sayede müdahale, arıza anında değil planlı bir kesintide yapılır.
Bakımdan önce hazırlanması gerekenler
- Tesisin tek hat şeması ve manevra talimatları
- Önceki bakım ve ölçüm raporları
- İşletmenin en az etkileneceği kesinti zamanı
- Trafo odasına ya da köşke güvenli erişim
Trafonuzun yıllık bakımı için trafo bakımı hizmetimize, tesisin sürekli takibi için trafo işletme sorumluluğu hizmetimize göz atabilir ya da bizden teklif isteyebilirsiniz.