Kesici ile Ayırıcı Arasındaki Fark Nedir?
Orta gerilim tesislerinde en sık karıştırılan iki ekipman kesici ve ayırıcıdır. İkisi de devreyi açıp kapar; ama hangi koşulda açabildikleri tamamen farklıdır. Yanlış ekipmanla yapılan bir manevra, ciddi bir ark kazasına yol açabilir.
Kesici nedir?
Kesici; normal yük akımlarını ve kısa devre akımlarını güvenle açıp kapayabilen anahtarlama cihazıdır. Kontaklar ayrılırken oluşan arkı, vakum, SF6 gazı gibi bir ortamda söndürür. Arıza anında devreyi otomatik olarak açarak tesisi korur. Orta gerilimde bugün en yaygın tip vakum kesicidir.
Ayırıcı nedir?
Ayırıcı, devreyi yüksüz durumda açan ve açık konumda gözle görülebilir, güvenli bir yalıtım aralığı oluşturan cihazdır. Yük akımını kesmek için tasarlanmamıştır. Görevi, bakım yapılacak bölümü şebekeden güvenle ayırmaktır.
Yük ayırıcısı ve topraklama ayırıcısı
- Yük ayırıcısı: Normal yük akımını kesebilir, ancak kısa devre akımını kesemez. Sigorta ile birlikte kullanıldığında kısa devrede sigorta devreyi açar; trafo hücrelerinde yaygındır.
- Topraklama ayırıcısı: Enerjisi kesilmiş bölümü toprağa bağlayarak üzerinde çalışılmasını güvenli hâle getirir.
Karşılaştırma
| Özellik | Kesici | Yük ayırıcısı | Ayırıcı |
|---|---|---|---|
| Yük akımını keser mi? | Evet | Evet | Hayır |
| Kısa devre akımını keser mi? | Evet | Hayır (sigorta ile birlikte korunur) | Hayır |
| Görünür açıklık sağlar mı? | Genellikle hayır | Tipe göre | Evet |
| Temel görevi | Anahtarlama ve arızada devreyi açmak | Yük altında anahtarlama | Bakım için güvenli ayırma |
Doğru manevra sırası
- Enerjiyi keserken: Önce kesici açılır, ardından ayırıcı açılır; gerekiyorsa topraklama ayırıcısı kapatılır.
- Enerji verirken: Önce topraklama ayırıcısı açılır, ayırıcı kapatılır, en son kesici kapatılır.
Hücrelerdeki mekanik kilitlemeler (interlock) yanlış sıradaki manevraları engellemek için vardır; bu kilitlemelerin çalıştığı her bakımda kontrol edilmelidir.
Kesici ve ayırıcı bakımı
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın 0–36 kV tesisler için yayımladığı bakım usul ve esaslarına göre kesicilerin kontak dirençleri ölçülmeli ve açma-kapama zaman testleri yapılmalıdır (ETKB, 2022). Bakımda ayrıca mekanizma arızaları giderilir, mekanizmalar temizlenip yağlanır, ayırıcıların kontak ve hizalama durumu ile kilitlemeler kontrol edilir. Ayrıntılar için trafo bakımı sayfamıza göz atabilirsiniz.